RECUÉRDAME / PAMIĘTAJ O MNIE

Meksyk i Polska – między życiem, śmiercią i pamięcią

1–31 października 2026 | Muzeum Fabryki | Manufaktura

Wystawa o pamięci i nieobecności

Co łączy meksykańskie Día de Muertos z polskimi Wszystkimi Świętymi i Zaduszkami? Nie są to te same tradycje, rytuały ani symbole. Łączy je jednak potrzeba pamiętania o tych, których już z nami nie ma.

Recuérdame / Pamiętaj o mnie to wystawa, która zestawia artystyczne spojrzenia na śmierć, pamięć i nieobecność. Poprzez fotografię, malarstwo i grafikę pokazuje, jak Meksyk i Polska tworzą własne obrazy oraz sposoby zachowywania więzi ze zmarłymi.

Jednocześnie wystawa nie próbuje sprowadzać obu kultur do wspólnego mianownika. Przeciwnie – pokazuje ich różnice, a następnie szuka punktów, w których te odmienne doświadczenia mogą się spotkać.

Trzy perspektywy artystyczne

Na wystawie spotykają się trzy artystyczne perspektywy. Pierwszą tworzą fotografie meksykańskiego artysty Miguela Celestino, związane z La Catriną oraz meksykańskimi wyobrażeniami śmierci.

Z kolei drugą perspektywę stanowią fotografie Juliána Ramíreza Garcíi, wykonane na polskich cmentarzach podczas listopadowych obchodów Wszystkich Świętych i Zaduszek. Artysta przygląda się światłu, przestrzeni nekropolii oraz obecności ludzi, którzy wracają na groby swoich bliskich.

Trzecia część wystawy obejmuje 33 prace artystów meksykańskich. Znajdziemy wśród nich linoryty, akwarele, prace wykonane tuszem, malarstwo akrylowe, suchą igłę, monotypię, cyjanotypię oraz techniki mieszane.

Dzięki różnorodności zastosowanych technik wystawa pokazuje także różne sposoby przedstawiania śmierci. W pracach pojawiają się czaszki, szkielety, kwiaty, zwierzęta, świece i postacie ludzkie. Niektóre przedstawienia są poważne i refleksyjne, inne natomiast barwne, ironiczne, a nawet pełne życia.

Día de Muertos – meksykańska pamięć o zmarłych

Ważnym punktem wystawy jest Día de Muertos – Dzień Zmarłych. Meksykańskie tradycje związane z tym świętem nie tworzą jednej, identycznej praktyki. Ich współczesna forma wyrasta z wielu źródeł, dlatego różni się zależnie od regionu i społeczności.

W czasie obchodów ważne miejsce zajmują między innymi ołtarze, fotografie, kwiaty, świece i potrawy. Tworzą one materialną przestrzeń pamięci, w której zmarli symbolicznie powracają do świata żywych.

Na wystawie meksykańskie wyobrażenia śmierci pojawiają się więc nie tylko jako charakterystyczne symbole czy motywy artystyczne. Są również punktem wyjścia do rozmowy o tym, w jaki sposób pamięć może łączyć przeszłość z teraźniejszością.

Polska tradycja Wszystkich Świętych i Zaduszek

W Polsce początek listopada tworzy inną przestrzeń spotkania z pamięcią. Podczas Wszystkich Świętych i Zaduszek to żywi odwiedzają cmentarze, porządkują groby, przynoszą kwiaty i zapalają znicze.

Po zmroku tysiące świateł tworzą charakterystyczny krajobraz polskich nekropolii. Właśnie ten obraz pojawia się na fotografiach Juliána Ramíreza Garcíi.

Co ważne, jego zdjęcia nie pokazują wyłącznie cmentarza jako miejsca. Zwracają również uwagę na sam gest powrotu – przyjścia do grobu, zatrzymania się przy nim, zapalenia światła i przywołania pamięci o człowieku, którego już nie ma.

Dwa sposoby pamiętania

Recuérdame / Pamiętaj o mnie nie próbuje znaleźć prostego odpowiednika dla meksykańskiej ofrendy w polskim grobie. Nie zestawia też symboli na zasadzie „meksykańskie kontra polskie”.

Zamiast tego wystawa pokazuje różne drogi, którymi ludzie zachowują pamięć. Przynoszą kwiaty, zapalają światło, odwiedzają określone miejsca, przechowują fotografie, wypowiadają imiona i opowiadają historie.

W Meksyku zmarli mogą symbolicznie powracać do świata żywych. W Polsce natomiast żywi powracają do swoich zmarłych. Kierunki wydają się różne, jednak w obu przypadkach prowadzą do przestrzeni spotkania poprzez pamięć.

Dlatego wystawa nie zaciera różnic między kulturami. Przeciwnie – dzięki nim pozwala dostrzec wspólną, ludzką potrzebę zachowania więzi z osobami, których już z nami nie ma.

Co pozostaje, kiedy człowieka już nie ma?

Tytuł Recuérdame / Pamiętaj o mnie odnosi się nie tylko do pamięci o zmarłych. Jest również pytaniem o to, co pozostaje z człowieka, kiedy znika jego fizyczna obecność.

Fotografia, imię na nagrobku, kwiat, ofrenda czy zapalony znicz mogą stać się formami obecności. Pamięć nie usuwa nieobecności, ale pozwala zachować miejsce dla człowieka, którego już z nami nie ma.

Tytuł wystawy nawiązuje również do piosenki z filmu Coco, który przybliżył szerokiej publiczności wybrane obrazy i symbole związane z Día de Muertos. Wystawa sięga jednak dalej niż filmowe przedstawienie meksykańskiej tradycji. Pokazuje różnorodność artystycznych interpretacji, a jednocześnie zestawia je z polskim doświadczeniem pamięci o zmarłych.

Plakat jako pierwsza część wystawy

Ważnym elementem ekspozycji jest również jej identyfikacja wizualna, za którą odpowiada prof. Piotr Kucharski z Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi.

Na plakacie ludzka twarz przeobraża się poprzez ikonografię czaszki i kwiaty cempasúchil. W ten sposób życie i śmierć pojawiają się obok siebie już na pierwszym obrazie związanym z wystawą.

Plakat nie jest więc wyłącznie materiałem promocyjnym. Stanowi również wizualne wprowadzenie do tematów obecnych w przestrzeni ekspozycji.

Artyści i techniki

Miguel Celestino – Meksyk
Fotografia związana z La Catriną oraz meksykańskimi wyobrażeniami śmierci.

Julián Ramírez García – Kolumbia
Fotografia wykonana na polskich cmentarzach podczas listopadowych obchodów Wszystkich Świętych i Zaduszek.

33 artystów meksykańskich
Malarstwo, grafika warsztatowa i techniki mieszane.

Identyfikacja wizualna: prof. Piotr Kucharski, Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi.

Informacje o wystawie

Recuérdame / Pamiętaj o mnie. Meksyk i Polska – między życiem, śmiercią i pamięcią

Miejsce: Muzeum Fabryki w Manufakturze, Łódź
Termin: 1–31 października 2026
Organizatorzy: Muzeum Fabryki | Fundacja Unamos Culturas

Recuérdame / Pamiętaj o mnie jest wystawą o śmierci, ale przede wszystkim opowiada o pamięci, obecności i potrzebie zachowania więzi z tymi, których już nie możemy spotkać.